Polskie dane epidemiologiczne nie pokazują jednego kierunku. Odra po silnym wzroście w 2024 r. wyraźnie spadła w 2025 r., zapadalność na kiłę pozostaje wysoka na tle poprzedniej dekady, a liczba zachorowań na gruźlicę płuc długoterminowo maleje. Zestawienie danych z lat 2009–2025 pokazuje trzy zupełnie różne historie.
| Choroba | Najnowsza wartość | Zmiana |
|---|---|---|
| Odra | 120 przypadków w 2025 r. | -55,9% r/r; w 2024 r. było 272 przypadki |
| Kiła | 6,62 przypadku na 100 tys. ludności w 2024 r. | -6,6% r/r, ale +100,6% wobec 2009 r. |
| Gruźlica płuc | 3681 przypadków w 2025 r. | -10,1% r/r i -44,7% wobec 2009 r. |
Odra: po skoku w 2024 roku liczba zachorowań spadła
W 2023 r. w Polsce odnotowano 35 przypadków odry. Rok później liczba zachorowań wzrosła do 272, czyli o 677 proc. W 2025 r. nastąpił jednak wyraźny spadek – do 120 przypadków, o 55,9 proc. mniej niż rok wcześniej.
W dłuższej perspektywie sytuacja pozostaje znacznie spokojniejsza niż w 2019 r., gdy w Polsce zarejestrowano 1502 przypadki odry. Liczba zachorowań w 2025 r. była o około 92 proc. niższa niż sześć lat wcześniej.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH wskazał w analizie dotyczącej 2024 r., że wzrost był związany z kilkoma ogniskami, przede wszystkim w województwach mazowieckim i dolnośląskim. Zidentyfikowano 23 ogniska. Instytut zwracał jednocześnie uwagę na znaczenie utrzymania wysokiego poziomu zaszczepienia dwiema dawkami szczepionki MMR.
Kiła: lekki spadek w 2024 roku, ale poziom nadal jest wysoki
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku kiły. W analizowanym szeregu statystycznym zapadalność wyniosła w 2024 r. 6,62 przypadku na 100 tys. ludności. To mniej niż w 2023 r., gdy wskaźnik osiągnął 7,09, ale jednocześnie około dwa razy więcej niż w 2009 r., kiedy wynosił 3,3.
Dane pokazują także bardzo duże różnice między kobietami i mężczyznami. W 2024 r. zapadalność wśród mężczyzn wynosiła 11,12 na 100 tys., a wśród kobiet 2,41. Oznacza to poziom ponad 4,6 razy wyższy wśród mężczyzn.
Najwyższą wartość wśród mężczyzn odnotowano w grupie 25–29 lat – 40,78 na 100 tys. W grupie 20–24 lata było to 24,07, a w wieku 30–44 lata 21,30. Dane sugerują więc, że mimo niewielkiego spadku całkowitego wskaźnika w 2024 r. problem pozostaje istotny z punktu widzenia zdrowia publicznego.
Gruźlica płuc: trend długoterminowy pozostaje spadkowy
W 2025 r. w Polsce zarejestrowano 3681 zachorowań na gruźlicę płuc. Rok wcześniej było ich 4093, a w 2023 r. – 4265. Oznacza to spadek o 10,1 proc. w ujęciu rocznym.
Jeszcze wyraźniejsza jest zmiana w długim okresie. W 2009 r. odnotowano 6654 przypadki, a więc o niemal 45 proc. więcej niż w 2025 r. Seria nie jest jednak liniowa: w 2020 r. liczba zgłoszonych zachorowań spadła do 3237, po czym ponownie wzrosła w latach 2021–2023.
Gruźlica płuc nadal zdecydowanie częściej dotyczy mężczyzn. W 2025 r. stanowili oni 2794 z 3681 przypadków, czyli 75,9 proc. Najwięcej zachorowań odnotowano w grupie osób powyżej 60. roku życia – łącznie 1322 przypadki.
Trzy choroby, trzy różne wnioski
Zestawienie tych danych nie potwierdza tezy o jednolitym pogarszaniu się sytuacji epidemiologicznej w Polsce. Odra pokazała, jak szybko może dojść do lokalnych ognisk po okresie bardzo niskiej liczby przypadków, ale w 2025 r. zachorowań było już wyraźnie mniej. W przypadku kiły długoterminowy poziom pozostaje podwyższony, mimo lekkiego spadku w ostatnim roku dostępnego szeregu. Gruźlica płuc jest natomiast przykładem choroby, której liczba przypadków w Polsce w dłuższym okresie wyraźnie się zmniejszyła.
Dla oceny sytuacji zdrowotnej ważne jest także rozróżnienie miar. Dane dotyczące odry i gruźlicy w tym zestawieniu przedstawiają liczbę przypadków, natomiast dane dotyczące kiły odnoszą się do zapadalności na 100 tys. mieszkańców. Poszczególne rejestry sanitarne i medyczne mogą również różnić się definicjami oraz źródłami raportowania, dlatego porównania powinny opierać się na jednym, spójnym szeregu statystycznym.
Źródła
Analiza opiera się na przekazanych szeregach danych statystyki publicznej dla Polski: zachorowania na odrę w latach 2010–2025, zapadalność na kiłę w latach 2009–2024 oraz zachorowania na gruźlicę płuc w latach 2009–2025. Dodatkowym punktem odniesienia jest analiza NIZP PZH dotycząca odry w 2024 r. oraz publikacja GUS „Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024 r.”.
NIZP PZH: Odra w Polsce w 2024 roku
GUS: Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024 r.
Zdjęcie: Logan Gutierrez / Unsplash.
